Taube Artur (1894–1979), pianista, pedagog.
Ur. 15 XII w Krasnogórce (pow. bałcki) na Podolu w rodzinie ziemiańskiej, był prawnukiem Aleksandra Henryka Taubego (zob.), synem Karola Hipolita (1843–1917) i Anny Stanisławy ze Zbyszewskich (1863–1940). Miał pięcioro rodzeństwa: Annę Franciszkę (1886–1907), Karola Michała (zob.), Franciszka Ksawerego (1890–1964), przedsiębiorcę, żonatego z Lidią Rummel (1905–1936), córką Juliana Eugeniusza Rummla (zob.), Józefa (zob.) i Janinę (1896–1980), żonę Jana Kazimierza Karola Hordliczki (1890–1953). Był ciotecznym bratem Stanisławy Szymanowskiej (zob.) oraz Feliksa (zob.) i Karola (zob.) Szymanowskich.
W wieku siedmiu lat, pod kierunkiem matki, rozpoczął T. naukę gry na fortepianie. W r. 1913 zdał maturę w Szkole Handlowej Stow. Nauczycieli w Jelizawetgradzie. Z siostrą Janiną pobierał równocześnie lekcje fortepianu w prywatnej szkole muzycznej Gustawa i Olgi Neuhausów. Przyjaźnił się z Karolem Szymanowskim, Henrykiem (Harrym) Neuhausem (synem Gustawa) i Jarosławem Iwaszkiewiczem, z którym był spokrewniony przez babkę Czekierską. Po wybuchu pierwszej wojny światowej został w r. 1914 powołany do armii rosyjskiej i skierowany na przeszkolenie do oficerskiej szkoły piechoty. Po jej ukończeniu w randze porucznika uczestniczył w ofensywie w Prusach Wschodnich; 29 VIII t.r. w bitwie pod Tanennbergiem stracił oko i z całym Korpusem został wzięty do niewoli niemieckiej. Uwolniony w r. 1918, wrócił do Jelizawetgradu, gdzie kontynuował naukę w szkole Neuhausów. Z matką, siostrą oraz rodziną Szymanowskich opuścił Jelizawetgrad w grudniu 1919; przez Odessę i Rumunię przyjechał 24 XII t.r. do Warszawy.
W r. 1920 został T. urzędnikiem w Dep. Kredytów Min. Skarbu. Kontynuował naukę gry fortepianowej u Wiktora Chrapowickiego. W czasie wojny polsko-sowieckiej t.r. uczestniczył jako ochotnik w obronie Warszawy. Od r. 1922 studiował w warszawskim Państw. Konserwatorium Muzycznym w klasie pedagogiki specjalnej Chrapowickiego i klasie fortepianu Henryka Melcera. W tym czasie często spotykał się z K. Szymanowskim, pełniącym od r. 1927 funkcję rektora Konserwatorium, i jego rodziną. Po ukończeniu w r. 1927 studiów z odznaczeniem objął w Państw. Konserwatorium Muzycznym klasę fortepianu w zakresie kursu średniego. W r. 1929 zastępował chorego Chrapowickiego w klasie pedagogicznej. Korespondował z przebywającym w sanatorium w Davos K. Szymanowskim i na jego prośbę przyjechał tam 26 I 1930; przez ponad miesiąc był jego sekretarzem, odpisywał na zaległą korespondencję i towarzyszył mu w wycieczkach. Po powrocie do Warszawy w marcu t.r. przejął po Chrapowickim klasę pedagogiczną; wykładał metodykę nauczania gry na fortepianie, a w r. akad. 1930/1 dodatkowo literaturę fortepianową. Przyczynił się w tym czasie do założenia Niższej Szkoły Muzycznej im. Chrapowickiego, działającej na zasadach spółdzielni pedagogicznej, i pełnił w niej funkcję dyrektora. W zorganizowanym przez Bronisława Rutkowskiego Muzycznym Ognisku Wakacyjnym w Krzemieńcu prowadził w l. 1932–7 zajęcia dla nauczycieli śpiewu szkół ogólnokształcących. W l. trzydziestych opracował dwanaście zeszytów serii „Repertuar Szkół Muzycznych” z utworami różnych kompozytorów. Do uczniów T-go należał m.in. Witold Lutosławski. Jako opiekun wychowanków warszawskiego Konserwatorium przebywał w maju 1935 w Rydze, gdzie z Karolem i Stanisławą Szymanowskimi oceniał występy młodych muzyków. Po śmierci K. Szymanowskiego uczestniczył na początku kwietnia 1937 w delegacji eskortującej trumnę kompozytora od granicy polskiej do Warszawy. Współtworzył powstałe w maju t.r. Tow. im. K. Szymanowskiego, a wspomnienie o kompozytorze opublikował w „Muzyce” (1937). Należał do Polskiego Tow. Muzyki Współczesnej i był jednym z inicjatorów Związku Szkół Muzycznych w Polsce.
W czasie okupacji niemieckiej przebywał T. w Warszawie, ucząc w Szkole Muzycznej im. Karola Kurpińskiego (działającej w l. 1941–4 konspiracyjnie). Równocześnie w l. 1940–4 był profesorem gry na fortepianie w Staatliche Musikschule, pod szyldem której działało konspiracyjne konserwatorium. Uczył także na tajnych kompletach i występował na konspiracyjnych koncertach muzyki i poezji polskiej, m.in. z okazji rocznic urodzin i śmierci Fryderyka Chopina i K. Szymanowskiego (niektóre odbywały się w jego mieszkaniu). Od r. 1944 mieszkał w Milanówku.
Po zakończeniu wojny wrócił T. do Warszawy, przyjął zlecenie Min. Kultury i Sztuki i zajął się organizowaniem polskiego szkolnictwa muzycznego. W r. 1945 wspierał Tadeusza Paciorkiewicza w tworzeniu Ludowego Inst. Muzycznego w Płocku (przekształconego później w Państw. Szkołę Muzycz. im. K. Szymanowskiego) i uczył w nim gry na fortepianie. Jesienią t.r. przyczynił się do założenia w Krakowie Państw. Średniej Szkoły Muzycznej (obecnie Państw. Szkoła Muzycz. II st. im. Władysława Żeleńskiego); w l. 1947–9 pełnił funkcję jej dyrektora. W Krakowie zorganizował też w r. 1946 Liceum Humanistyczno-Muzyczne (od r. 1950 Państw. Liceum Muzycz., następnie Państw. Ogólnokształcąca Szkoła Muzycz. II st. im. Chopina); do r. 1949 kierował w niej działem muzycznym i administracją. W r. 1946 został wybrany na wiceprezesa krakowskiego oddz. Związku Zawodowego Muzyków. Dzięki jego inicjatywie odbył się w maju 1947 w Krakowie konkurs fortepianowy dla dzieci do lat trzynastu. Na łamach „Ruchu Muzycznego” (1947 nr 18, 21, 1948 nr 1, 10, 1949 nr 4) publikował przekłady artykułów z języka rosyjskiego oraz informacje na temat życia muzycznego w ZSRR. Opracował zbiór Najłatwiejsze sonatiny na fortepian dla pierwszych lat nauki (Kr. 1949) oraz Podręcznik studiowania gam (mszp.).
W r. 1949 wrócił T. do Warszawy, gdzie objął posadę nauczyciela klasy fortepianu w Państw. Wyższej Szkole Muzycznej (PWSM). Jednocześnie był w l. 1950–4 nauczycielem metodyki i dyrektorem w Państw. Średniej Szkole Muzycznej nr 1 (później Państw. Szkoła Muzycz. nr 1 im. Józefa Elsnera). Opracowywał utwory na fortepian i programy dla klas fortepianu w szkołach muzycznych. Z okazji setnej rocznicy urodzin Chopina ogłosił artykuły: Chopin w krytyce rosyjskiej z okresu przedrewolucyjnego („Życie Śpiewacze” 1949 nr 10, 1950 nr 6/7) oraz Chopin w korespondencji M. Bałakiriewa („Muzyka” 1950 nr 7/8). Wykładał w Ogniskach Muzycznych w różnych miastach Polski (Wejherowo, Kwidzyń, Koszalin, Szczecin, Słupsk, Płock), a do r. 1963 również na letnich kursach dla nauczycieli przedmiotów muzycznych. Na zaproszenie Klubu Oficerskiego prowadził w Warszawie przez czternaście lat ognisko muzyczne dla młodzieży z rodzin wojskowych. W r. 1958 otrzymał w PWSM tytuł zastępcy profesora, a po przejściu w r. 1963 na emeryturę uczył tam do r. 1970 na umowę zlecenie. W „Ruchu Muzycznym” utrwalił dorobek H. Neuhausa w artykułach wspomnieniowych (1964 nr 23, 1967 nr 6) oraz opracowaniu Henryk Neuhaus i jego pedagogiczna metoda (1970 nr 17, 19); przełożył też z języka rosyjskiego jego książkę „Sztuka pianistyczna, notatki pedagoga” (Kr. 1970). T. zmarł po przewlekłej chorobie 12 XII 1979 w Warszawie, został pochowany 17 XII na cmentarzu w Milanówku w grobowcu rodzinnym. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1956) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W zawartym 15 IV 1944 w Milanówku małżeństwie z Marią z Bieleckich (1916–2000) miał T. syna Karola Józefa (ur. 1947), chirurga dziecięcego w Szpitalu Bielańskim w Warszawie, żonatego z Teresą Jadwigą Anuszewską (ur. 1951).
Dybowski S., Słownik pianistów polskich, W. 2003; Leksykon polskich muzyków pedagogów urodzonych po 31 grudnia 1870 roku, Kr. 2008 (fot.); Szymanowski. Od Tymoszówki do Atmy. Encyklopedia Muzyczna PWM, Kr. 2012 (t. specjalny); – Chylińska T., Karol Szymanowski i jego epoka, Kr. 2008 III (m.in. tabl. geneal. Taubów i fot.); Dziduszko K., Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Warszawie 1945–1960, Kr. 1960; Warszawa lat wojny i okupacji 1939–1944, W. 1972 II; – Gradstein L., Waldorff J., Gorzka sława, W. 1960 s. 65 (fot. przed s. 161); Iwaszkiewicz J., Dzienniki 1911–1955, W. 2007; tenże, Książka moich wspomnień, W. 1994; tenże, Podróże do Włoch, W. 1980; Karol Szymanowski, Korespondencja. Pełna edycja zachowanych listów od i do kompozytora, Oprac. T. Chylińska, Kr. 1982–2002 I–IV; Zalewski T., Pół wieku wśród muzyków, 1920–1945, Kr. 1977; – „Muzyka Pol.” 1937 nr 4 s. 195–6; „Muzyka Współcz.” 1937 nr 4/5 s. 14; „Ruch Muzycz.” 1945 nr 1, 2, 1946 nr 4, 10, 11/12, 13/14, 20/21, 24, 1947 nr 1, 10, 1948 nr 18, 1949 nr 11/12; „Tyg. Ilustr.” 1929 nr 20 s. 399; – Nekrologi: „Ruch Muzycz.” 1980 nr 1, „Tyg. Powsz.” 1980 nr 18, „Życie Warszawy” 1979 nr 295; – Uniw. Muzycz. im. Chopina w W.: sygn. 90/87 (teczka osobowa); – Informacje Jana Środonia z Kr.
Klaudia Podobińska-Kraszewska